Güneş Enerjisi (GES) Panel Yangınları: Nedenler, Proje Gereklilikleri ve Müdahale

Çatı üstü güneş enerjisi sistemlerinde (GES, fotovoltaik/PV) yangınların çoğu panelin kendisinden değil, DC tesisattaki arktan çıkar: hatalı DC ayırıcı (izolatör), kötü sıkılmış konnektör, su alan bağlantı kutusu. İngiltere’de BRE Ulusal Güneş Merkezi’nin incelediği 80 olayda PV kaynaklı yangınların en sık nedeni kötü montaj oldu; olayların yaklaşık %30’u DC ayırıcı arızasından çıktı.

Türkiye’de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te (BYKHY) çatı GES’ine özel bir madde yoktur. Bakanlığın resmî BYKHY Kılavuzu bu boşluğu açıkça doldurur: bağlantı ve kablolama noktalarında Madde 61 gereği önlem alınmasını ve çatı üstü ile yerüstü PV uygulamalarında NFPA 1 Fire Code (2021), Bölüm 11.12 “Photovoltaic Systems” hükümlerinden yararlanılabileceğini belirtir.

Yangın nedenleri: tasarım, ürün ve montaj hataları

BRE Ulusal Güneş Merkezi, İngiltere hükümeti adına PV ile ilişkili 80 yangın olayını inceledi. Olaylar, ülkedeki kurulu sistemlerin yaklaşık %0,01’ine karşılık geliyordu; yangınların en olası tutuşma mekanizması elektrik arkıydı.

Kaynak: BRE National Solar Centre, Fire and Solar PV Systems – Investigations & Evidence, Rapor P100874-1004, 2018. Rapor bu sayıların veri arttıkça değişebileceğini not eder.

En sık yangın çıkaran bileşenler:

• DC ayırıcılar (izolatör): Olayların yaklaşık %30’u bu bileşendeki arızadan çıktı. Muhafazaya su girmesi ve AC için üretilip DC’ye uyarlanmış anahtarlar sık görülen sorunlardır.
• DC konnektörler ve kablolar: Tam oturmamış, kötü sıkılmış (krimplenmiş) veya farklı markaların birbirine takıldığı konnektörlerde temas direnci artar, ısınır ve ark oluşur.
• İnverterler ve PV modülleri: Daha az sayıda olmakla birlikte arızalı inverterler ve modül içindeki sıcak noktalar (hot spot), bağlantı kutusu arızaları da yangın başlatabilir.

Neden DC arkı tehlikelidir? CFPA-E’nin 2025 tarihli 37 No’lu kılavuzuna göre DC arkı, AC arkına göre hem tutuşturma hem elektrik çarpması bakımından çok daha zarar vericidir; akım sıfırdan geçmediği için ark kendiliğinden sönmez. Bu nedenle DC kablo güzergâhı mümkün olduğunca kısa tutulmalı, bağlantı sayısı azaltılmalı ve DC tesisat mümkünse bina dışında kalmalıdır.

Proje aşamasında olması gerekenler

Yangın güvenliği panel yerleşimi çizilirken kazanılır ya da kaybedilir: itfaiyenin çatıya çıkabilmesi, panellerin arasında yürüyebilmesi ve DC enerjiyi kesebilmesi proje aşamasında planlanmalıdır.

1. Panel yerleşimi ve itfaiye erişim yolları

• Dayanak: BYKHY Kılavuzu, çatı GES’inde NFPA 1 (2021) Bölüm 11.12 hükümlerinin kullanılabileceğini belirtir. ABD yangın kodları bu bölümde çatı üzerinde erişim yolu (pathway) ve sırttan geri çekilme (setback) ister.
• Ticari çatılar (örnek uygulama, Seattle Yangın Kodu 605.11): Binanın bir kenarı 76 m’yi (250 ft) aşıyorsa çatı kenarı boyunca en az 1,8 m, aşmıyorsa en az 1,2 m panelsiz çevre yolu bırakılır; bir panel dizisi her iki eksende en çok 46 m (150 ft) olur ve diziler arasında itfaiyenin duman tahliyesi yapabileceği düz erişim yolları bırakılır.
• Konut tipi eğimli çatılar: Aynı kodlarda erişim yolları çatı saçağından sırta kadar uzanır; sırtta da panelsiz şerit bırakılır. Kesin genişlikler kodun baskısına ve çatı eğimine göre değiştiği için projede NFPA 1’in güncel metni esas alınmalıdır.
• Yangın duvarları: CFPA-E’ye göre yangın veya kompartıman duvarının her iki yanında en az 2,5 m panelsiz alan bırakılır; panel ve kablo yangın duvarının üzerinden geçirilmez, kaçınılmazsa yangına dayanıklı kanal kullanılır.
• Duman tahliye kapakları ve çatı ışıklıkları: Panellerle örtülmez, çevrelerinde yeterli mesafe bırakılır (CFPA-E).
• Yanıcı çatı katmanları: CFPA-E, yanıcı taşıyıcı katman üzerindeki panel alanlarının, en az 0,5 m genişliğinde yanmaz şeritlerle en çok 1.200 m²‘lik alanlara bölünmesini önerir.

2. Çatıya ulaşım ve merdivenler

• CFPA-E’ye göre panel bulunan her çatıya itfaiye merdivenli aracıyla ulaşılabilmeli (aracın manevra alanı dahil); ayrıca dış veya iç merdivenlerle çatıya yeterli erişim ve müdahale ekipmanını yerleştirecek genişlikte iniş alanı olmalıdır.
• BYKHY, itfaiye araçlarının binaya yanaşması ve çatı giriş kapısının kilitli tutulması gibi genel hükümler içerir (örn. Madde 61/3: çatı giriş kapısı kapalı ve kilitli tutulur, çatıya yetkili izniyle çıkılır); GES için ayrı bir merdiven ölçüsü tanımlamaz. Bu nedenle çatıya çıkış, bakım ekibinin düşmeye karşı korunmasıyla birlikte tasarlanmalıdır: sabit merdiven veya çatı kapağı, yürüme yolları ve ankraj noktaları (ilgili standartlar: TS EN 516 çatıya erişim donanımları, TS EN 795 düşmeye karşı ankraj düzenleri).
• Erişim yolları itfaiyecinin ağırlığını taşıyabilecek çatı bölümleri üzerinde olmalı ve havalandırma borusu, kablo kanalı gibi engellerden arındırılmalıdır.

3. Elektriksel tasarım

• DC tesisatı kısa tutun: DC kablo güzergâhı mümkün olduğunca kısa olmalı, bağlantı sayısı azaltılmalı, DC tesisat tercihen bina dışında kalmalıdır (CFPA-E). Kablolar çatı yüzeyinden yükseltilmiş, kapalı metal kanallarda taşınmalıdır.
• Çatı arasından geçiş: BYKHY Madde 61/2’ye göre çatı arasına yerleştirilen elektrikli cihazlar için yangına dayanıklı kablo ve çelik boru gibi ilave tedbirler alınır.
• İtfaiye anahtarı ve hızlı kapatma: İtfaiyenin panellerden gelen enerjiyi kesebilmesi için kolay ulaşılır ve işaretli bir itfaiye anahtarı (fireman’s switch) bulunmalı ve düzenli test edilmelidir (CFPA-E). ABD’de NFPA 70 (NEC) Madde 690.12 “hızlı kapatma” (rapid shutdown) ile çatı üstü iletkenlerin gerilimini sınırlamayı zorunlu tutar.
• Etiketleme ve yangın planı: Bina girişi, sayaç ve dağıtım panolarında “PV sistemi var” uyarı etiketi bulunmalı; ticari binalarda PV kablo güzergâhı yangın planlarında gösterilmelidir (CFPA-E).
• Yıldırımdan korunma: Paneller mevcut yıldırımdan korunma sisteminin koruma alanı içinde ve yeterli ayırma mesafesinde konumlandırılmalıdır (TS EN 62305-3).
• Batarya depolama (varsa): Ayrı bir yangın kompartımanında, dışarıdan doğrudan erişilebilir, iyi havalandırılan ve sıcaklığı kontrol edilen bir alanda kurulmalıdır (CFPA-E).

Mevzuat ve standartlar

Türkiye’de çatı GES’inin yangın güvenliğini tek başına düzenleyen bir yönetmelik yoktur. Yasal çerçeve BYKHY’nin genel hükümleri ve standart hiyerarşisiyle kurulur; BYKHY, Türkiye’deki projelerde yasal zorunluluktur.

Ulusal dayanaklar

Kaynak: BYKHY Kılavuzu, Mayıs 2026 ve BYKHY güncel metni. Tüm metinlere Dokümanlar sayfamızdan da ulaşabilirsiniz.

Uluslararası standartlar ve kılavuzlar

BYKHY ile NFPA farklılığı: NFPA 1, çatı üstü erişim yolları için sayısal genişlikler verir; BYKHY’de bu tür bir sayısal hüküm yoktur. Türkiye’de NFPA 1’in uygulanması, BYKHY Madde 5/2’deki standart hiyerarşisi ve Bakanlık Kılavuzu yoluyla gerçekleşir; yerel itfaiyenin görüşü ayrıca alınmalıdır.

Yangına müdahale teknikleri

PV sistemli bir binadaki yangın, doğru mesafe ve ekipmanla söndürülebilir; temel fark, panellerin ışık olduğu sürece DC gerilim üretmeye devam etmesidir. Şebeke kesilince inverter durur ama panel ile inverter arasındaki DC kablolar enerjili kalır. CFPA-E’ye göre paneller gün ışığında ve araç farları gibi başka ışık kaynakları altında bile akım üretir.

Güvenli söndürme mesafeleri (DIN VDE 0132, 1.000 V’a kadar alçak gerilim):

Kaynak: Bavyera İtfaiye Birliği (LFV Bayern), PV sistemlerinde itfaiye müdahalesi görüşü (DIN VDE 0132 ve DIN 14365’e dayanarak).

1. Keşif: Binaya yaklaşırken çatıdaki panelleri, girişteki “PV sistemi” etiketini ve itfaiye anahtarını tespit edin; bina yetkilisinden inverter ve DC ayırıcı yerini öğrenin.
2. Enerjiyi kesin: Şebeke bağlantısını ve varsa itfaiye anahtarını / DC ayırıcıyı kapatın. Bu işlem panel ile ayırıcı arasındaki kabloları enerjisiz yapmaz; o bölüm her zaman enerjili kabul edilir.
3. Mesafeyi koruyun: Tabloya göre 1 m (sis) / 5 m (tam jet) mesafe kuralıyla suyla müdahale edin. Enerjili ekipmanda düzgün hüzmeli tam jeti yakından kullanmayın.
4. Çatıya çıkmayı sınırlayın: Mümkünse yangına merdivenli araçtan veya çatı kenarından müdahale edin. Panellerin üzerine basmayın; kırık cam, kayan yüzey ve çatı çökmesi riski vardır. BRE’nin incelediği olaylarda itfaiye ekipleri elektrik çarpması riski, çatı çökmesi kaygısı ve sistemi izole edememe sorunlarını bildirmiştir.
5. Kablolara ve konnektörlere dokunmayın: Yangın söndükten sonra da DC kabloları kesmeyin, konnektörleri ayırmayın; yük altındaki konnektör ayrılırken ark oluşur.
6. Duman: Panel arka yüzeyi ve kablo yalıtımları yanarken toksik duman çıkar; solunum koruyucu kullanın.
7. Sonrası: Sistem yetkili elektrikçi veya kurulum firması tarafından güvenli hale getirilene kadar alan işaretlenir; termal kamerayla sıcak nokta kontrolü yapılır.

Tesis ekipleri için: İlk müdahalede amaç çatıya çıkmak değil; binayı tahliye etmek, itfaiyeyi “çatıda güneş paneli var” bilgisiyle çağırmak, itfaiye anahtarının ve inverterin yerini göstermektir. Panel kaynaklı küçük bir yangında bile portatif söndürücü ile en az 1 m mesafe korunmalıdır.

Bakım, kontrol ve işletme

BRE verilerinde yangınların en sık kök nedeni montaj hatası olduğu için, devreye alma testi ve düzenli termografik kontrol en etkili önleme adımlarıdır.

• Devreye alma: IEC 62446-1’e göre yalıtım direnci, polarite, açık devre gerilimi testleri yapılsın; tek hat şeması, dizi yerleşim planı ve kablo güzergâhı bina sahibine teslim edilsin.
• Malzeme kontrolü: DC ayırıcıların DC kullanım için üretildiği, konnektörlerin aynı üretici ve tipte eşleştirildiği, kabloların PV kablosu (EN 50618) olduğu belgelensin.
• Termografi: CFPA-E’ye göre termografi, modüllerde ve elektrik ekipmanında temassız sıcaklık ölçümü için giderek daha çok kullanılır; ölçümü bu iş için eğitim almış termografi uzmanı yapmalıdır.
• Fırtına ve yıldırım sonrası kontrol: Modül, taşıyıcı ve kablo hasarı görsel olarak kontrol edilsin; hasar fotoğraflansın ve onarımdan önce sigortacıya bildirilsin (CFPA-E).
• İtfaiye anahtarı testi: İtfaiye anahtarının çalıştığı düzenli test edilsin, yönlendirme işaretleri yerinde olsun.
• Çatı temizliği: Paneller altında biriken yaprak, kuş yuvası ve çöp temizlensin; çatı kaplaması ve yalıtımda hasar kontrol edilsin.
• Acil durum planı: İşyerlerinde acil durum planına GES yangını senaryosu, itfaiye anahtarının yeri ve PV kablo güzergâhı işlensin; ekip tatbikatla bu bilgiyi kullanmayı öğrensin.

Risk Fire Akademi, çatı GES projeleri için yangın güvenliği görüşü, mevcut tesislerde yangın risk değerlendirmesi ve GES senaryolu tatbikat hizmeti verir. Teklif isteyin → · İlgili yazılar: Lityum-İyon Batarya Yangınları, Elektrikli Araç Yangınları

Kaynakça

1. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu, Aralık 2024, son güncelleme Mayıs 2026 (Madde 5, 28 ve 61 açıklamaları).
2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, RG 19.12.2007/26735 (güncel metin).
3. BRE National Solar Centre. Fire and Solar PV Systems – Investigations & Evidence, Rapor P100874-1004, İngiltere İş, Enerji ve Sanayi Stratejisi Bakanlığı (BEIS) için, 2018.
4. CFPA Europe. Guideline No 37:2025 F – Photovoltaic systems: recommendations on loss prevention, Haziran 2025.
5. Landesfeuerwehrverband Bayern. PV sistemlerinde itfaiye müdahalesine ilişkin görüş (DIN VDE 0132 mesafeleri).
6. Seattle Fire Department. Client Assistance Memo 5124: Solar Photovoltaic Power Systems, Nisan 2016 (Seattle Yangın Kodu 605.11 uygulaması).
7. NFPA 1 Fire Code (2021), Bölüm 11.12 Photovoltaic Systems; NFPA 70 National Electrical Code, Madde 690.11–690.12.
8. IEC 60364-7-712, IEC 62548, IEC 61730-1/-2, IEC 62446-1, IEC 62852, EN 50618, TS EN 62305-3, TS EN 13501-5, TS EN 516, TS EN 795.

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Projeye özgü kararlar için yönetmeliğin güncel metni, ilgili standartların güncel baskıları ve yerel itfaiyenin görüşü esas alınmalıdır.